خط امان قسمت پنجم (سوره بقره,آیه سه , صد و چهل و هشت)

خط امان اثری ماندگار از آیت الله امامی کاشانی (مدظله العالی)

❇️ موضوع : سوره بقره آیه 148 و 3 « أَینَ ما تَکُونُوا یَاتِ بِکُمُ اللûّهُ جَمیِعآ » , «الَّذیِنَ یُومِنُونِ بِالغَیبِ وَ یُقیِمُونَ الصَّلاهَ »

🔋 حجم :
⏰ زمان :

متن برنامه :

در مباحث گذشته بیان شد آیات در زمینه قیام امام زمان (ع) دو دسته است: آیاتی که ظهور کامل در باره حضرت دارد، و آیاتی که به کمک روایات این معنا از آنان استظهار می‌شود، در مورد دسته اول در مباحث گذشته سخن گفتیم، از این جلسه در مورد دسته دوم آیات سخن گفته، و روایاتی که از آنان ارتباط آیه با تحول جهانی مهدوی استظهار می‌شود را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

آیه 148 سوره مبارکه بقره، اولین آیه‌ای است که مورد بحث قرار می‌دهیم :(وَ لِکلٌّ وِجهَهٌ هُوَ مُوَلّیهَا فَاستَبِقُوا الخَیرَاتِ أَینَ مَا تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللûّهُ جَمیعآ اِنَّ اللّûهَ عَلیû کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ)  .

برای هر کس یا هر امت قبله‌ای است، خدای متعال است که انسان‌ها را به سوی آن قبله متوجّه می‌کند، پیشی بگیرید به سوی خیرها، هر کجا باشید، خدای متعال همه شما را جمع می‌کند، و حدا بر هر کار تواناست.

 

تغییر قبله از بیت المقدس به کعبه

آیه مبارکه بحث قبله را مطرح می‌کند، در ابتدای اسلام قبله مسلمانان مسجد الاقصی و بیت المقدس بود، یهود و نصاری، که قبله شان بیت المقدس بود می‌گفتند قبله شما قبله ماست.

پیامبر اکرم (ص) به خاطر سخنان یهود و نصاری دوست داشت قبله تغییر کند، قرآن حالت انتظار ایشان را این گونه بیان فرموده :(قَد نَری تَقَلُّبَ وَجهِک فِی السَّماءِ).

ما دیدیم در پیشگاه خدا ناله و زاری می‌کنی و می‌گویی: یهود و نصاری می‌گویند: اگر تو دین اسلام را داری و خاتم الانبیاء هستی، چطور به طرف قبله ما نماز می‌خوانی؟! خدای متعال برای این که به امت اسلام استقلال بدهد، دعای پیامبر اکرم (ص) را قبول کرد.

یک روز که پیامبر اکرم(ص) با مسلمانان به طرف بیت المقدس نماز می‌گذارد، جبرئیل آمد و شانه پیامبر (ص) را گرفت و به طرف قبله کعبه متوجّه کرد.

قرآن کریم می‌فرماید: توجّه به قبله در نماز یک چیز ظاهری است، مقابل بیت المقدس باشیم یا مقابل کعبه، به اصطلاح علمی اعتباری است، تکوینی نیست، یعنی خدای متعال یک بار بیت المقدس و یک بار کعبه را اعتبار کرده است، چیزی که حقیقت دارد، این است که انسان متوجّه باشد و روی آن تکیه کند، و آن سیر فطرت به سوی خداست، یعنی یک امر واقعی.

 

انطباق آیه بر زمان ظهور امام زمان (ع) (خط امان)

آنچه بیان شد در مورد قسمت اول آیه بود، در قسمت دوم می‌فرماید :(أَینَ ما تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللَّهُ جَمیعآ)؛ هر جا باشید خدا همه شما را گرد هم جمع می‌کند، این آیه در روایات زیادی بر زمان قیام قائم آل محمد(ع) منطبق گردیده است.

«عَلِی بنُ اِبرَاهیمَ، عَن أَبیهِ، عَنِ ابنِ أَبِی عُمَیرٍ، عَن مَنصُورِ بنِ یونُسَ، عَن اِسمَاعیلَ بنِ جَابِرٍ، عَن أَبِی خَالِدٍ، عَن أَبِی جَعفَرٍ (ع)، فِی قَولِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: (وَ لِکلٌّ وِجهَهٌ هُوَ مُوَلّیهَا فَاستَبِقُوا الخَیرَاتِ أَینَ مَا تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللûّهُ جَمیعآ)، قَالَ: الخَیرَاتُ الوَلاَیهُ، وَ قَولُهُ تَبَارَک وَ تَعَالَی: (أَینَ مَا تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللûّهُ جَمیعآ)، یعنِی أَصحûابَ القûائِمِ الثَّلاûثَمِائَهِ وَ البِضعَهَ عَشَرَ رَجُلا، قَالَ: وَ هُم وَ اللَّهِ الا ُمَّهُ المَعدُودَهُ، قَالَ: یجتَمِعُونَ وَ اللَّهِ فِی سَاعَهٍ وَاحِدَهٍ قَزَعٌ کقَزَعِ الخَریفِ» .

مرحوم کلینی با سند معتبر از امام باقر (ع) نقل می‌کند که در مورد این آیه فرمود: وقتی قبله یک امر اعتباری بود، (فَاستَبِقُوا الخَیرَاتِ)، پیشی بگیرید به سوی خیرات و خوبی‌ها، یعنی به ولایت و چیزی که قرب به خدا می‌آورد، خیرات قرب به خداست.

اگر خیرات را به نماز یا روزه یا انفاق یا حج و جهاد معنا کنیم، محتوای همه ولایت است، یعنی ریشه این‌ها همان ولایت است، که قرب به خداست، اگر ولایت و قرب به خدا نباشد آن اثر را ندارد.

نماز هم که قرآن می‌فرماید :(انَّ الصَّلاَهَ تَنهی عَنِ الفَحشَاءِ وَ المُنکرِ)، بعد از آن می‌فرماید :(وَ لَذِکرُ اللَّهِ اَکبَرُ)  ، ذکر خدا از بازداشتن نمازگزار از گناه مهمتر است، یعنی اساس یاد خدا بودن و توجّه به خداست، پس این ولایت است.

امام در ادامه می‌فرماید :(أَینَ ما تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللَّهُ جَمیعآ)، یعنی اصحاب امام زمان (ع)، هر کجا باشند خداوند آنان را یک جا جمع خواهد کرد، سیصد و اندی اصحاب نفر هستند، که همه دور حضرت جمع خواهند شد، از شهرهای مختلف خواهند آمد، به خدا سوگند گروهی معدود و محدود هستند، سوگند به خدا در یک لحظه همه جمع می‌شوند.

 

تجمع یاران امام (ع) بین رکن و مقام و بیعت با حضرت (خط امان)

«مُحَمَّدُ بنُ یعقُوبَ الکلَینِی، عَن عَلِی بنِ اِبراهیمَ بنِ هَاشِمٍ، عَن أَبیهِ، عَنِ الحَسَنِ بنِ مَحبُوبٍ، عَن عَمرِو بنِ أَبِی المِقدَامِ، عَن جَابِرِ بنِ یزیدَ الجُعفِی، قَالَ: قَالَ أَبُو جَعفَرٍ مُحَمَّدُ بنُ عَلِی البَاقِرُ (ع): یا جَابِرُ اَلزَمِ الا َرضَ وَ لاَ تُحَرِّک یدآ …

قَالَ: فَیجمَعُ اللَّهُ عَلَیهِ أَصحَابَهُ ثَلاَثَمِائَهٍ وَ ثَلاَثَهَ عَشَرَ رَجُلا، وَ یجمَعُهُمُ اللَّهُ لَهُ عَلی غَیرِ میعَادٍ قَزَعآ کقَزَعِ الخَریفِ، وَ هِی یا جَابِرُ الاَیهُ الَّتِی ذَکرَهَا اللَّهُ فِی کتَابِهِ: (أَینَ مَا تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللûّهُ جَمیعآ اِنَّ اللّûهَ عَلیû کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ)، فَیبûایعُونَهُ بَینَ الرُّکنِ وَ المَقَامِ، وَ مَعَهُ عَهدٌ مِن رَسُولِ اللَّهِ (ص)، قَد تَوَارَثَتهُ الا َبنَاءُ عَنِ الاâ َبَاءِ…»  .

مرحوم نعمانی با سند معتبر باز از امام باقر(ع) نقل می‌کند که فرمود: «ای جابر مواظب باش، مراقب باش، زمانی که ندا دادند باید حرکت کرد …. تا این که فرمود: ای جابر خداوند 313 نفر از یارانش را در کنار او گرد هم می‌آورد، آنان را خداوند در لحظه‌ای مجتمع می‌کند، ای جابر این است مراد از این آیه که خداوند در قرآن فرموده:(أَینَ مَا تَکونُوا یأتِ بِکمُ اللûّهُ جَمیعآ اِنَّ اللّûهَ عَلیû کلِّ شَیءٍ قَدیرٌ)، آنان بین رکن و مقام با امام زمان (ع) بیعت می‌کنند، در حالی که عهدی از رسول خدا همراه اوست، که امامان هر یک از پدرانشان به ارث برده‌اند».

 

مشابهت قیامت با قیام مهدوی در استقرار عدالت (خط امان)

آیه مبارکه هم بر قیامت صادق است و هم بر قیام امام عصر (ع)، در محشر می‌فرماید هر کجا باشید شما را در زمین محشر جمع می‌کنم، در مسأله قیام حضرت اصحاب ایشان هر کجا باشند خداوند آنان را در یک لحظه دور حضرت جمع می‌کند.

قیامت و قیام امام عصر(ع) هر دو تحولی بزرگ در جهان می‌باشد، اگر چه قیامت تحولش عمومی تر و وسیع‌تر است، ولی در عین حال هر دوی این‌ها شبیه هم است، زیرا در هر دو واقعه عدالت تحقق می‌یابد.

این که روایت در مورد آیه فرموده مراد قیام قائم (ع) است، مراد آن است که یکی از مصادیق بارزش قیام امام زمان ارواحنا له الفداء است.

نکته‌ای که این روایت را تأیید می‌کند، همین است که فرمود: مراد از خیرات ولایت است، یعنی باطن هر خیر ولایت است، و مسأله ولایت نقطه پرگار و وجود مقدّس امام زمان صاحب العصر (ع) است، و یاران ایشان با سرعت حرکت کرده، و در یک لحظه دور آن حضرت جمع خواهند شد.

اگر بگوییم مراد آیه :(وَ لِکلٌّ وِجهَهٌ هُوَ مُوَلّیهَا)، این است که اگر به سوی قبله حرکت می‌کنید، خداست که شما را حرکت می‌دهد، در حقیقت گفته‌ایم: هر انسان و هر جامعه‌ای که به یک طرفی حرکت می‌کنند یک هدف مشخصی دارند، یعنی همه برای یک هدفی آفریده شده‌اند، و آن هدف کمال و رشد استعدادهاست، این رشد استعدادها در آخرالزمان خواهد بود، و لذا روایت بر قیام قائم (ع) منطبق است.

 

 قیام امام (ع) مقدمه‌ای برای قیامت (خط امان)

انسان یک باطنی دارد، که بر اساس آن سیر می‌کند و بدن مرکب است، ولی راکب مهم است که مرکب را می‌برد، بنابر این اساس آن حقیقت است، یعنی چشم و دست و زبان و فکر که به سوی حق است، وقتی نور حق را ببینند، این حس بدون آن نور نیست، آن نور مهم است.

اگر تکیه بر نور کردیم، روایتی که می‌فرماید: مراد عصر امام زمان (ع) است، این روایت گل کرده و رنگی پر رنگ پیدا می‌کند، محشر را نفی نمی‌کند، ولی جای خودش را در آیه شریفه باز می‌کند، که این هم یک حرکتی است، و این نور باید باشد، و آن نور، نور ولایت است.

آن نور ولایت که شد، تازه مقدمه قیامت است، «یملاَ ُ اللَّهُ الا َرضَ قِسطآ وَ عَدلا»، یعنی جهان به این سو حرکت می‌کند، پس این نور مثل راکب است بر این حس انسان.

بنابر این فطرت و عقل که با نور وحی رشد می‌کند، و به سوی بالاها حرکت می‌کند و به انسان نور می‌دهد، این نور همان نور فطرت است.

 

توجّه به قبله باطن و سیر به سوی کمال

اگر گفتیم، (وَ لِکلٌّ وِجهَهٌ هُوَ مُوَلّیهَا)، یعنی برای هر انسان یک وجهه و قبله‌ای است نه این قبله، این قبله قبله ظاهری است، یک قبله باطنی است، و کسی که به سوی باطن حرکت می‌کند، سیرش به سوی باطن است، این که انسان در طواف راز و نیاز و استغفار کند، این است که آدم را سیر می‌دهد.

اگر آیه (وَ لِکلٌّ وِجهَهٌ هُوَ مُوَلّیهَا) را این چنین معنا کنیم، که تکوین را می‌گوید و به تشریع و اعتبار ارتباطی ندارد، و می‌فرماید: هر کسی یک جهتی دارد که واقعیت و فطرت اوست، و به سوی آن جهت حرکت می‌کند.

در این حال (فَاستَبِقُوا الخَیرَات)، یعنی ولایت و توجّه به خدا، مظهر اسماء الحسنی، وجود مقدّس امام زمان حجت بن الحسن ارواحنا له الفداء است، پس باید به او توجّه کنیم، وقتی انسان به او توجّه کند، انسانیت در او شکوفا می‌شود .

این آیات کنار هم قرار گرفته، خدای متعال قبله را مطرح می‌کند، ناگهان می‌فرماید: برای انجام خیرات از یکدیگر پیشی بگیرید، مبادا قبله و نماز و حج فریبتان بدهد، ببینید باطنآ چگونه مقابل قبله ایستاده اید.

 

آیه سوم سوره بقره: ایمان به قیام مهدوی از نشانه‌های مؤمنان است

آیه دیگری که بر اساس روایات با قیام امام زمان (ع) مرتبط است، آیه سوم سوره بقره است: (الَّذینَ یؤمِنُونِ بِالغَیبِ وَ یقیمُونَ الصَّلاَهَ)  .

«مُحَمَّدُ بنُ مُوسَی بنِ المُتَوَکلِ، عَن مُحَمَّدِ بنِ یحیی العَطَّارِ، عَن أَحمَدِ بنِ مُحَمَّدِ بنِ عیسَی، عَن عُمَرَ بنِ عَبدِ العَزیزِ، عَن غَیرِ وَاحِدٍ، عَن دَاوُدَ بنِ کثیرٍ الرَّقِّی، عَن أَبِی عَبدِ اللَّهِ (ع) فِی قَولِ اللَّهِ عَزَّ وَ جَلَّ: (الَّذینَ یؤمِنُونِ بِالغَیبِ وَ یقیمُونَ الصَّلاَهَ)، قَالَ: مَن أَقَرَّ بِقِیامِ القَائِمِ أَنَّهُ حَقٌّ»  .

مرحوم صدوق از امام صادق (ع) نقل کرده که در مورد این آیه فرمود: منظور از ایمان آورندگان به غیب مؤمنانی هستند که به قیام آن حضرت ایمان آوردند.

ان شاء الله ما در زمره این مؤمنان و منتظران ظهور آن حضرت باشیم، و ثواب انتظار را داشته باشیم، و توفیق شهادت در رکاب حضرت برای ما حاصل شود.

 

برای دسترسی به باقی قسمت های خط امان با موضوع مهدویت در قرآن اینجا کلید کنید.
صفحه ی اینستاگرام خط امان

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

به بالای صفحه بردن